ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο μοναχισμός είναι ένας θεσμός που εμφανίστηκε τον 4ο αι. μ.Χ.[1] και γνώρισε μεγάλη ακμή στα μεσαιωνικά χρόνια. Κύριος σκοπός του είναι η διάδοση του λόγου του Θεού. Η προσφορά του όμως δε σταματά εκεί, καθώς  αρκετά είναι τα μοναστήρια, τα οποία έχουν προσφέρει πολλά τόσο στον κόσμο όσο και στο ίδιο το έθνος σε κρίσιμες ώρες.

Με την παρούσα εργασία που έχει θέμα: «Ιερά  μονή Σταγιάδων: Δημιουργία δικτυακού τόπου για την καταγραφή και ανάδειξη της ιστορίας ενός περιφερειακού πολιτισμικού μνημείου», θα παρακολουθήσουμε τη ζωή του μοναστηριού από την εποχή της ίδρυσής του μέχρι τις μέρες μας. Πρόκειται για ένα ιστορικό μοναστήρι που βρίσκεται σε υψόμετρο 700 μέτρων ανάμεσα στις επαρχίες Γρεβενών και Καλαμπάκας, στο ομώνυμο χωριό Σταγιάδες. Η περιοχή έχει πλούσια βλάστηση, πολλά νερά και τα πουλιά ευφραίνουν τον επισκέπτη και τους μοναχούς. Είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Η επιβλητική παρουσία ενός μοναστηριού αφιερωμένου στην Παναγία δίπλα στο μικρό χωριό ήταν φυσικό να ασκεί επιρροή στη ζωή των κατοίκων του, που μέχρι τη δεκαετία του ’70 ήταν απομονωμένοι από τα αστικά κέντρα και έζησαν έντονα τις επιπτώσεις της φτώχειας και του εμφυλίου πολέμου.

Άξια λόγου είναι η αρχιτεκτονική της μονής. Είναι χτισμένη το 1004, αλλά έχει δεχτεί πολλές αλλαγές στην πορεία των αιώνων, πράγμα που επιτρέπει να δούμε στοιχεία από την παλιά, αλλά και από τη νέα αρχιτεκτονική. Σημαντική θέση κατέχουν οι τοιχογραφίες, οι οποίες, όπως και σε άλλους ναούς και μοναστήρια, παρουσιάζουν θέματα από την Αγία Γραφή.

Έχει πλούσια βιβλιοθήκη, η οποία αποτελείται από βιβλία του 17ου, 18ου και 19ου αιώνα. Τα περισσότερα απ’ αυτά σώζονται με τις ενθυμήσεις τους, οι οποίες μας δίνουν αρκετές πληροφορίες για τη ζωή των μοναχών, την προέλευση των βιβλίων κ.α.

Η πορεία του μοναστηριού μέσα στους αιώνες έχει δημιουργήσει μια μεγάλη ιστορία. Μέσα από την εργασία θα μας δοθεί η ευκαιρία να αναφερθούμε στην ιστορική του πορεία, από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα. Το μοναστήρι ενώνει την αρχαία Ελλάδα με τη νεώτερη, καθώς έχει χτιστεί στη βυζαντινή κωμόπολη των Σταγών, η οποία τοποθετείται στα ερείπια της αρχαίας πόλης του Αιγινίου, στην περιοχή της Εστιαιώτιδας Θεσσαλίας. Οι προφορικές παραδόσεις, τα αρχαιολογικά ευρήματα, αλλά και ιστορικά στοιχεία συνθέτουν την ιστορία του.

Η συμβολή της Μονής Σταγιάδων είναι σημαντική κατά το 19ο αιώνα, την εποχή της ελληνικής επανάστασης, αλλά και αργότερα κατά τους δύο Βαλκανικούς και τους δύο Παγκόσμιους πολέμους. Μοναχοί, οι οποίοι έζησαν εκεί ήταν σημαντικές προσωπικότητες. Έδειξαν αγάπη και αφοσίωση στο έργο τους και πολλές φορές ακόμα και με αυταπάρνηση υπερασπίζονταν το δίκαιο. Στον 20ο αιώνα, συγκεκριμένα το 1968, το μοναστήρι μετατρέπεται σε γυναικείο. Στις μοναχές οφείλεται η συνέχιση της ύπαρξης του μοναστηριού και η διατήρηση της μοναστικής παράδοσης μέχρι σήμερα.     

Από στοιχεία που υπάρχουν σε βιβλία της μονής, όπως το Μοναχολόγιο και το Πρωτόκολλο παίρνουμε πληροφορίες για τη καθημερινή ζωή των μοναχών, τις σχέσεις τους με την Μητρόπολη ή το επίσημο ελληνικό κράτος αλλά και τις επαφές τους με τους κατοίκους των γύρω περιοχών.

[1] Δ. Σοφιανός Δ., Ο Ορθόδοξος μοναχισμός και η Ιερά Μονή Σταγιάδων, στο Πρωινός Λόγος, Τρίκαλα, 2005, σ. 1